Thuyết X và Thuyết Y
Định nghĩa
Thuyết X và Thuyết Y là một lý thuyết về động viên và quản lý con người do Douglas McGregor phát triển. Lý thuyết này mô tả hai hệ thống giả định hoàn toàn trái ngược nhau của các nhà quản trị về thái độ của nhân viên đối với công việc.
Quan trọng: McGregor cho rằng những giả định này (X hoặc Y) ảnh hưởng trực tiếp đến Các Phong cách Lãnh đạo mà nhà quản trị áp dụng.
1. Thuyết X (Giả định Tiêu cực)
Các nhà quản trị theo Thuyết X tin rằng:
- Nhân viên vốn dĩ lười biếng và không thích làm việc.
- Họ trốn tránh trách nhiệm và cần bị kiểm soát chặt chẽ.
- Họ chỉ làm việc vì lợi ích vật chất (tiền) và nỗi sợ bị trừng phạt.
- Hầu hết mọi người thiếu tham vọng và sáng tạo.
Hệ quả Quản lý (Phong cách Lãnh đạo): Quản lý độc đoán, vi mô (micro-management), kiểm soát chặt chẽ, “cây gậy và củ cà rốt”.
2. Thuyết Y (Giả định Tích cực)
Các nhà quản trị theo Thuyết Y tin rằng:
- Làm việc cũng tự nhiên như vui chơi hoặc nghỉ ngơi.
- Nhân viên có khả năng tự định hướng (self-direction) và tự kiểm soát nếu họ cam kết với mục tiêu.
- Con người chủ động tìm kiếm và chấp nhận trách nhiệm.
- Sự sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề tồn tại rộng rãi trong tất cả mọi người, không chỉ ở các nhà quản lý.
Hệ quả Quản lý (Phong cách Lãnh đạo): Quản lý dân chủ, trao quyền (empowerment), tin tưởng, tạo điều kiện cho nhân viên phát triển.
Ứng dụng
McGregor ủng hộ Thuyết Y, cho rằng nó phù hợp hơn với bản chất con người và tạo ra môi trường làm việc hiệu quả, sáng tạo hơn so với Thuyết X.